Cái túi bỏ quên của
Phi Hành Gia Neil Armstrong
Nhiều năm sau khi phi hành gia Neil Armstrong ( người đầu tiên đặt chân lên mặt trăng) qua đời, bà vợ Carol đã tìm thấy một chiếc "Túi McDivitt" (McDivitt Purse) chứa các vật dụng mà Nasa định là sẽ bị bỏ lại trên Mặt Trăng, trong đó có một chiếc máy quay phim 16mm dùng để thu thập hình ảnh.
Nếu phóng to hình ảnh trên tấm kính che mặt của PHG Buzz Aldrin, bạn sẽ thấy một trong những góc nhìn đẹp nhất mà chúng ta có được về PHG Neil Armstrong trên Mặt Trăng. - Nguồn ảnh: NASA© IFL Science
Vào ngày 20 tháng 7 năm 1969, Neil Armstrong bước ra khỏi khoang đổ bộ Mặt Trăng "Eagle" của phi thuyền Apollo 11 và trở thành người đầu tiên đặt chân lên Mặt Trăng.
Lưu lại trên Mặt Trăng trong suốt 21 giờ 36 phút, Armstrong cùng với người đồng hành là phi hành gia Buzz Aldrin đã thực hiện các hoạt động khoa học, chụp ảnh bề mặt Mặt Trăng và dựng cờ. Nhiệm vụ của các phi hành gia rất đa dạng, hai người đã thực hiện nhiều công việc thu thập các mẫu vật, gom góp được tổng cộng 21,6 kg (47 pound) vật liệu từ bề mặt Mặt Trăng.
Trọng lượng là một yếu tố vô cùng quan trọng cần phải cân nhắc. Do đó, NASA đã phải buộc họ bỏ lại một số vật dụng “cá nhân” mang theo lên Mặt Trăng (bao gồm cả chất thải của các phi hành gia). Trong số những vật dụng đó có một chiếc túi của Amstrong được gọi là "Ví McDivitt" (McDivitt Purse). Cái tên "Purse" (túi xách/ví cầm tay) được các phi hành gia đặt cho nó bởi kiểu dáng và cơ chế đóng mở của chiếc túi này trông rất giống một chiếc ví cầm tay thông thường của phụ nữ.
Còn tên "McDivitt" được đặt theo tên của Chỉ huy James McDivitt; trong chuyến đi Apollo 9, ông này đã đưa ra ý kiến rằng những thứ thực sự cần thiết khi làm việc trong môi trường không trọng lực chính là một chiếc túi nhỏ để tạm thời cất giữ các vật dụng khi bạn chưa có thời gian đặt chúng về đúng vị trí quy định. Nó có công dụng đại loại như chiếc ghế mà bạn thường vắt quần áo lên trong phòng ngủ vậy, nhưng là phiên bản dành cho không gian vũ trụ.
Như Nasa đã dự định, chiếc túi này của ông Amstrong sẽ bị bỏ lại trong không gian để giảm bớt trọng lượng. Ai cũng nghĩ như vậy. Tuy nhiên, nhiều năm sau đó, khi Armstrong qua đời vào năm 2012, bà Carol đã tình cờ tìm thấy chiếc túi này trong một chiếc tủ quần áo của hai vợ chồng, và nhận ra rằng bên trong có thể là những vật dụng thuộc về một con tàu vũ trụ. Bà Carol trước đó đã thảo luận về việc hiến tặng các hiện vật khác của Armstrong cho Bảo tàng Hàng không và Vũ trụ Quốc gia Smithsonian; vì vậy, bà đã liên hệ với bảo tàng để xem liệu họ có hứng thú với những món đồ này hay không. Với sự hỗ trợ của các chuyên gia không gian, nhóm nghiên cứu tại bảo tàng này đã bắt tay vào việc xác định xem liệu chiếc túi này có thực sự từng bay vào vũ trụ hay không? Họ nhanh chóng phát hiện ra rằng nó đúng là đã từng theo Neil Amstrong bay vào vũ trụ, và NASA đã lên kế hoạch để lại nó trên bề mặt Mặt Trăng để dành trọng lượng cho những vật liệu mà hai phi hàng gia thu lượm được ở đó. Tuy nhiên, vào một thời điểm nào đó trong quá trình thực hiện, Nasa đã thay đổi quyết định đó, điều này được minh chứng rõ ràng qua các bản ghi chép chính thức của NASA về chuyến bay Apollo 11. Ông Allan Needell, người phụ trách sưu tập các hiện vật vũ trụ cho bảo tàng viện Smithsonian chia sẻ: "Khỏi phải nói, thật khó có thể tưởng tượng được điều gì thú vị hơn thế.”
Trong một video còn lưu trử tại Nasa, Armstrong đã nói với Michael Collins—phi hành gia điều khiển đài “module” chỉ huy trong lúc Armstrong và Aldrin đang ở trên Mặt Trăng: "Anh biết đấy, cái túi đó chỉ chứa một đống rác mà chúng tôi muốn mang về gồm các vật liệu của mặt trăng LM (lunar module), cùng đủ thứ linh tinh khác và chúng tôi không thể đóng kín lại được. Chúng tôi sẽ phải nghĩ cách nào đó để xử lý nó thôi.”
Bên trong chiếc túi, sau này được mô tả là chứa "10 pound thiết bị linh tinh tìm thấy trên Mặt Trăng" cùng một vài món đồ “thực sự đặc biệt”. Trong số đó có những sợi dây neo (tether), vốn được dùng để giữ chặt các phi hành gia trong trường hợp xảy ra sự cố và họ buộc phải quay trở lại đài chỉ huy thông qua một cuộc đi bộ ngoài không gian.
Sợi dây này chưa bao giờ được sử dụng cho mục đích kể trên. Tuy nhiên, sợi dây đó lại được Armstrong tận dụng như một chiếc võng treo chân tự chế. Sau một đợt đi bộ ngoài không gian (EVA) kéo dài, hai phi hành gia được phép nghỉ ngơi trong bảy giờ, nhưng lại nảy sinh vấn đề vì không gian bên trong khoang tàu. Armstrong—vẫn đang mặc bộ đồ vũ trụ chưa xả áp suất—có chiều cao quá khổ, khiến ông không thể nằm nghỉ một cách thoải mái bên trong khoang tàu chật hẹp.
Nhìn chung, đó chẳng phải là một giấc ngủ ngon lành gì, khi ánh sáng rực rỡ của Trái Đất và những tiếng động trong khoang tàu cứ liên tục khiến họ trằn trọc không ngủ được. Tuy nhiên, Armstrong đã giải quyết được vấn đề về không gian bằng cách dùng sợi dây neo để treo lơ lửng đôi chân của mình lên cao. "Tôi nghĩ chính vị trí của tôi mới là nơi bị tiếng ồn làm phiền nhiều hơn so với vị trí của anh (ám chỉ PHG Buzz Aldrin) bởi vì anh ở dưới sàn tàu – đúng không nào? còn tôi thì ngồi trên nắp động cơ, với một vòng dây kiểu đó mà tôi đã tự chế để giữ chân mình, trong tư thế treo lơ lửng vào một vật gì đó ở phía trên," Armstrong kể lại sau này trong một cuộc phỏng vấn.
"Đầu tôi ngả về phía đuôi khoang tàu, và ngay sát chỗ đầu tôi là một chiếc bơm glycol – hay bơm nước gì đó. Tuy nhiên, hệ thống kiểm soát nhiệt độ có lẽ mới là thứ gây rắc rối nhất."
Đó quả là một phát hiện thú vị, nhưng điều bất ngờ vẫn chưa dừng lại ở đó. Trong chiếc túi là chiếc Camera Thu thập Dữ liệu 16mm – chiếc máy quay từng được gắn trên Mô-đun Mặt Trăng để ghi lại khoảnh khắc tách khỏi Mô-đùn Chỉ huy, cũng như sự kiện con người lần đầu tiên hạ cánh xuống Mặt Trăng. Giống như những vật dụng khác và chính chiếc túi đựng nó, ban đầu chiếc máy quay này cũng được định bỏ lại trên Mặt Trăng nhằm giảm tải trọng. Tuy nhiên, NASA đã thay đổi quyết định ngay trước khi các phi hành gia rời khỏi bề mặt hành tinh này về lại mặt đất.
Theo những gì nhóm nghiên cứu có thể xác định, khi những hiện vật này được tìm thấy vào năm 2015, dường như chẳng ai hay biết chúng vẫn còn tồn tại cho đến khi bà Carol tình cờ phát hiện ra chúng trong tủ quần áo. Bản thân ông Neil Amstrong cũng chưa từng nhắc đến chúng với bất kỳ ai trong suốt mấy thập kỷ kể từ khi ông đặt chân lên Mặt Trăng. Rất có thể ông chỉ đơn thuần quên mất rằng mình vẫn còn giữ chúng—và cũng quên bẵng đi sợi dây buộc mà mình từng dùng làm chiếc võng để ngủ trên phi thuyền . Điều đó quả thực là bằng chứng cho một cuộc đời vô cùng thú vị của người đã thực hiện một bước tiến vĩ đại cho nhân loại "That's one small step for [a] man, one giant leap for mankind" (lời nói của Neil Amstrong khi trở về từ Mặt Trăng)
Sài Gòn Weekly sưu tầm và chuyển dịch
