Về vụ 50,000 người phải di tản ở Little Saigon, Nam California
GKN AEROSPACE
LÀ CÔNG TY GÌ,
SẢN XUẤT GÌ?
Trong gần một tuần lể, không chỉ tại Orange county mà trên toàn thế giới, tin tức về những bồn chứa hóa chất “độc hại” tại một công ty chế tạo những sản phẩm hàng không có thể sẽ phát nổ gây ra những thiệt hại kinh hoàng về nhân mạng và môi trường đưa đến việc chính quyền tại đây phải ra lệnh di tản 50,000 người của 6 thành phố tại miền Nam Cali. Cơ sổ này nằm ở thành phố Garden Grove, một phần của Little Saigon, nơi tập trung đông nhất của cộng đồng người Việt tị nạn Cộng sản tại Hoa Kỳ. Tin giờ chót cho biết là may mắn vì nhờ một vết rạn nứt làm giảm áp suất khiến cho nguy cơ phát nổ sẽ không xảy ra. Hiện nay, hầu hết lệnh di tản đã được tháo gở và người dân đã được trở về nhà. Nhưng GKN Aerospace là công ty gì và hóa chất độc hại có thể phát nổ là gì? Tại sao một cơ xưởng kỷ nghệ chứa hóa chất nguy hiểm lại có thể tồn tại giữa một khu dân cư đông đúc như Garden Grove?
Thật ra GKN Aerospace không phải nhà máy hóa chất bình thường — mà là một tập đoàn quốc phòng hàng không hạng nặng của Anh Quốc. Cơ sở của công ty này ở Garden Grove là nhà cung cấp hệ thống kính buồng lái quân sự hàng đầu thế giới, chuyên sản xuất kính buồng lái cho máy bay chiến đấu F-35, kính cửa sổ máy bay Boeing 787 Dreamliner, Boeing 737, Airbus A350, HondaJet và Bombardier. 
Tập đoàn mẹ GKN Aerospace là nhà cung cấp hàng đầu cho các nhà sản xuất máy bay lớn nhất thế giới, chế tạo các hệ thống và linh kiện hàng không tiên tiến cho mọi thứ từ trực thăng, máy bay thương mại đến máy bay chiến đấu tối tân. 
Tóm lại: Nhà máy này làm kính buồng lái tiêm kích F-35 và cửa sổ Boeing — sản phẩm quân sự/quốc phòng chiến lược, không phải nhà máy hóa chất thông thường.
Tại Sao Nhà Máy Nguy Hiểm Lại Nằm Sát Khu Dân Cư?
1. Nhà máy có trước, dân cư đến sau
GKN Aerospace Transparency Systems được thành lập từ năm 1946 — tức là ngay sau Thế chiến II. Lúc đó Garden Grove chỉ là một vùng ngoại ô thưa thớt, đất rộng người thưa. Khu dân cư, trường học dần mọc lên xung quanh nhà máy trong nhiều thập kỷ sau — không phải ngược lại.
2. Quy hoạch “công nghiệp xen lẫn dân cư” thời hậu chiến
Mô hình quy hoạch Mỹ thập niên 1950–1970 cho phép khu công nghiệp nhẹ và khu dân cư nằm sát nhau — đặc biệt ở vùng ngoại ô California đang bùng nổ dân số. Thời đó, tiêu chuẩn an toàn hóa chất chưa nghiêm ngặt như bây giờ.
3. Lợi ích kinh tế địa phương
Nhà máy tạo ra việc làm, thuế địa phương, hợp đồng quốc phòng — chính quyền thành phố có động cơ giữ nguyên vị trí thay vì di dời. Di dời một cơ sở sản xuất kính F-35 là quyết định chính trị và tài chính cực kỳ phức tạp.
4. Được phép hoạt động hợp pháp
Bồn chứa hoạt động đúng theo thiết kế được phê duyệt — khi quá nhiệt, hệ thống tự động xả hơi qua van an toàn và kích hoạt phun nước làm mát. Trên giấy tờ, mọi thứ đều hợp lệ. Vấn đề là thiết kế hợp lệ không đồng nghĩa với an toàn tuyệt đối khi dân số xung quanh tăng gấp nhiều lần so với năm 1946.
Điều Đáng Lo Ngại Nhất
- Bồn chứa hóa chất gây rắc rối nằm ngay cạnh hai bồn chứa khác. Nếu bồn này nổ sẽ phản ứng dây chuyền sang hai bồn kế cận, quy mô thảm họa sẽ tăng gấp bội.
- Tổng giám đốc OCFA thừa nhận rằng để hóa chất tràn ra ngoài thực ra là kịch bản tốt hơn so với nổ — vì một vụ nổ có thể gây thiệt hại về nhà cửa và tạo ra những đám mây hơi độc lan rộng khắp khu vực.
Đây là bài toán kinh điển của nước Mỹ — nhà máy quốc phòng chiến lược tồn tại đã 80 năm, trước khi những thành phố lớn mọc lên xung quanh nó, và đến khi xảy ra tai họa mới lộ ra mâu thuẫn giữa an ninh quốc gia, lợi ích kinh tế và an toàn cộng đồng.
Cũng may là tai họa đã không xảy ra với Garden Grove, nơi có đông của người Việt cư ngụ. Nhưng tiếp ngay sau đó là một vụ nổ khác ở tiểu bang Washington đã gây thiệt mạng cho nhiều người mặc dù bồn chứa hóa chất độc hại nhỏ hơn bồn hóa chất của GKN Aerospace thuộc thành phố Garden Grove. Nhưng chắc chắn là giá nhà xung quanh khu này sẽ bị ảnh hưởng nặng nên nhiều tổ hợp luật sư đã quảng cáo để đại điện cho dân cư trong vùng kiện GKN Aerospace.
Tin của www.saigonweeklyonline.com
