Chính trị và Tôn giáo luôn nói hay hơn … làm, đa phần dùng hù dọa để người ta sợ và tạo mơ ước khó có để người ta …ham. Suy cho cùng, đó là không tốt vì cũng là …tham sân si.  Thật ra cũng có một số việc nào đó tốt và có lợi chút đỉnh, nhưng rồi sau đó cũng sẽ không ưa nhau, mất của, mất danh dự, mất bạn bè, mất thì giờ, bên Trung Đông còn mất cả tính mạng, cách rẻ mạt .

Nếu tôn giáo có nhiều loại kinh, thì chính trị có đủ loại …kệ, để cất súng đạn. Kinh sách chỉ dẩn con người làm tốt, tu đạo, nhưng rồi cũng hay hù dọa ( nếu không tin ta hay theo đạo khác, sẽ bị đi địa ngục ). Theo đạo này cũng bị đạo kia cho đi địa ngục, không theo đạo nào hết, sẽ bị tất cả các đạo cho đi địa ngục, đạo nào cũng theo, sẽ đi địa ngục vì … ba phải.

Độ này lái xe buổi tối xứ lạnh, hay bị lạc đường, thình lình không biết mình đang ở đâu, nhất là tìm xe trong bãi đậu. Người mình gọi đó là Lú lẫn, căn bệnh của những người gần 80 .Dù vẫn còn sáng suốt để... binh xập xám, vẫn còn biết bia nào ngon và ngày đêm vẫn còn nghe nhạc, nào Sound of 60's, Tom Jones, Elvis, Gilbert Bécaud , nhưng lại hay quên những cái thường nhật như tên đường, tên trường học. Quên gì thì quên , vậy mà không quên con cháu, cứ hễ gặp là muốn cho tiền chúng ăn Mc Donald , shopping gì tùy ý, còn mình thì qua uống chút... bia, tiệm bên cạnh. Canada bia ngon, về VN bia không ngon nhưng... cũng hay uống.

Đời có nhiều người học bài dở, vì bài học hay không phải dễ học. Thực vậy, sự "Không Trả Thù" cũng là một bài học hay mà ít người học được. Trong khi nói láo, rất dễ học và cũng rất dễ chết.Các câu "Thù nhà nợ nước" , rồi "Vì nước quên mình" , toàn là mùi khích động, thường được đám Chính trị gia dùng để ...xúi dại đám khờ mà cứ tự cho là yêu nước

Nhà nào cũng có cha mẹ già, cũng có chia ly. Nói về gia đình mình bình thường như những lời tâm sự và chỉ nhắc là hãy dành thì giờ cho họ nhiều để sau này đỡ hối tiếc.

Bài luận trào phúng này đào sâu vào “nghệ thuật nghe” như một hiện tượng văn hóa Việt Nam. Với giọng mỉa mai nhẹ, tác giả phơi bày cách người Việt nghe nhạc như hành vi xã hội — biểu diễn, khẳng định bản ngã, hay né tránh im lặng — hơn là thưởng thức nghệ thuật. Nhưng ẩn dưới nụ cười ấy là lời nhắc sâu sắc: nghe không chỉ là hành động thụ động, mà là một thái độ sống. Bởi chỉ khi biết lắng nghe âm nhạc, con người mới có thể lắng nghe chính mình.

Vào ngày 20 tháng 7 năm 1969, phi hành gia Hoa Kỳ Neil Armstrong (hình bên trái) trở thành người đầu tiên đặt chân lên Mặt Trăng với phi thuyền Apollo 11 của NASA đã có một câu nói để đời: “That’s one small step for a man, one giant leap for mankind - Đây là một bước nhỏ đối với một người, nhưng là một bước tiến vĩ đại đối với nhân loại.". Tuy không có bằng chứng nhưng Oriana Fallaci khẳng định rằng lời tuyên bố nổi tiếng này của Neil Armstrong không phải là lời của ông ấy, mà là một  kịch bản do NASA viết sẵn.

Suy nghĩ không đứng đắn trong Chính trị, sẽ sinh ra tham vọng và tùng phục, ít nhiều rồi cũng sẽ tranh hơn thua, đánh giết rồi phải trả giá đắt.Quấn quít với Tôn giáo, có người tìm được sự vui sướng tuy phải đưa tâm trí đi hơi quá thực tế. Tôn giáo không cần (hay không thể) giải thích như toán hay khoa học, mà chỉ cần sự khéo léo và tâm lý điêu luyện nói cho người ta biết sợ và biết tin (và rồi người ta bị lừa gạt cũng quá nhiều).

Như vậy Chiến tranh sẽ dành cho kẻ không chịu khôn ngoan hay là họ khôn kiểu khác? Nói thì đụng chạm chứ thật ra nhiều người cũng đồng ý như vậy.  Con người có khối óc và trái tim, phải xử dụng nó trước khi đụng đến tay chân, dao búa.

Đốt lò hay Đốt NhàTại VN, chính quyền đang mở những chiến dịch chống tham nhũng, người ta bảo Lãnh đạo trong sạch đang “đốt lò” để thiêu tham nhũng. Nhưng xem ra, ngay cả báo chí trong nước cũng nói : có 10 vụ thì chỉ có 2 vụ bị đốt, có anh còn nói : Nếu đốt cả 10 vụ thì không còn ai làm việc, cũng như thời xa xưa, Phó Tổng thống VNCH Trần văn Hương than thở : Nếu diệt hết tham nhũng thì lấy ai làm việc đây? Ý ổng nói kể cả Tổng thống, Phó TT, Thủ tướng, sẽ không anh nào thoát tội và nếu các anh có thoát thì bà con dòng họ xa gần, cũng ít nhiều dựa hơi làm bậy. Không ai biết mình bằng... vợ mình, vì đàn bà thích giành đếm tiền nên biết rõ đấng phu quân mình liêm chính cỡ nào. Nhiều anh nói phét nên vợ thấy ... ghét.

Gần đây có những bài báo nói Ông Thiệu là... Cộng Sản và còn là nhà tình báo cao siêu, nhà báo Phạm xuân Ẫn, Đại tá Phạm ngọc Thảo thua xa lắc. Cũng có thể lắm chứ, nhưng nếu ông Thiệu là CS mà các anh CS phải ì ạch đến năm 1975 mới chiếm được Miền Nam thì các anh quá tệ hơn đi bộ, dân ăn nhậu và ba trợn sẽ chọc: " Đánh giặc như c..., thấy mặt nói phét" và 2 bên sẽ có một hay cả hai đều là CS giả, tức là loại con cháu ngổ nghịch của Bác Hồ kính yêu. Có người thì nói : Nếu ông Thiệu là CS, ông sẽ đánh ra Bắc vì các anh CS Nam Bắc vốn có ưa nhau bao giờ ? Bịa chuyện "Đồng chí " Thiệu là muốn hù đám chống Cộng : TT của các anh mà còn là đồng chí đồng rận của chúng tôi thì các anh nhằm nhò gì. Nhưng cái gì cũng vậy, chuyện thật giả lộn xộn, không nên bận tâm vì sẽ có hại hơn có lợi.

VN đất nước bên bờ đại dương tạo nhiều hứng thú về phong cảnh nhưng rồi cũng có nhiều chiến trận, đấm đá. Tự hào cũng lắm, nhưng tự hại cũng nhiều.VN nếu không bị ngoại bang xâm lăng thì chắc cũng sẽ tự làm chiến tranh giữa các vùng miền, dân Việt thích làm nội chiến vì danh từ “anh hùng “ mà anh gì thì cuối cùng cũng bỏ mạng. Chiến tranh thua thắng gì, dân cũng sẽ chết trước. Trong Nam, anh chàng Nguyễn văn Trỗi dám giết Mỹ, nhưng vì ngoài Bắc không có anh nào giết Nga, Tàu, cho nên anh Trỗi bị nghi ngờ làm chuyện giết Mỹ … giùm Mỹ.Sau này lại còn có nhiều vụ Mỹ mượn tay địch giết đồng minh VNCH, ông Thiệu cũng biết chuyện này, ông chửi Mỹ và ra đi trong đêm tối lại cũng với …CIA Mỹ.

Thế giới hôm nay có Trump, có Putin, có Tập và đám lâu la, kể ra không hết. Cũng bởi thằng dân ngu quá lợn, cho nên bọn chúng mới làm quan”. Ông Tản Đà từng nói như vậy. Nhưng dân mà khôn thì cũng có thằng khôn hơn, biết lợi dụng để lên làm quan và sướng, còn làm dân thời nào cũng khổ, dù cứ được cho là … chủ tập thể.

Hồi xa xưa, Công giáo và Hồi giáo đánh nhau, dù cùng là con cháu Abraham, họ giết nhau từ ngoài sa mạc đến chốn kinh thành, họ nghe lời dạy của các lãnh đạo và hiểu như thế nào đó rồi đi giết người một cách tôn sư sùng đạo.Tôn giáo hình như chưa hề đem ai từ cõi chết trở về, nhưng đem người từ đền thờ, từ nhà, ra nghĩa trang thì chuyện thường ngày. Nhưng nhìn các anh chị cứ chê bai tôn giáo khác, thấy sợ và không dám gặp họ nữa.

Khi người Pháp đến Việt Nam, họ lấy cớ can thiệp chuyện Cấm Đạo của Nhà Nguyễn. Rồi người Mỹ đến, để thay chân người Pháp, họ không care chuyện Cấm Đạo, Tu Đạo, họ muốn xây dựng "Tiền Đồn Thế Giới Tự Do" và người Cộng Sản thì muốn dùng dân tộc "VN Anh Hùng" để cùng với Trung Cộng mở mang chủ nghĩa Công Nông ở Châu Á. Toàn những thứ nghe rất kêu với nhiều tay chơi, nhưng làm đa số dân lành kêu than vì mất mát, chết chóc và rồi Ngoại Bang dù có những tham vọng và tàn bạo khác nhau, nhưng rồi cũng những ... khôi hài giễu dở với những anh chính cống tay sai, gà nuốt dây thun, chúng bắt dân gọi là Lãnh Tụ, rồi chúng cũng bỏ dân ra đi trong đêm khuya tìm đường cứu... mạng khi địch chưa đến, gọi là...lưu vong, có anh thì chạy sau đó, gọi là đi tìm... Tự Do. Nói chung Chính Trị và Tôn Giáo luôn hành hạ các dân tộc mà dân tộc VN là lãnh cái búa nhiều nhất, "sông có thể cạn, núi có thể mòn nhưng chân lý ấy không bao giờ thay đổi".

Tiến trình hòa giải dân tộc không cần một “đại sự kiện”, mà cần một “chuỗi hành động nhỏ có tình người”. Mỗi người thắp lên một ngọn đèn – trong lời nói, chữ viết, suy nghĩ và cử chỉ – thì cuối đường hầm sẽ dần sáng. Xin trân trọng cảm ơn Trí tuệ Nhân tạo Chat GPT – không phải vì biết hết mọi điều, mà vì có khả năng tổng hợp và gợi mở trong tinh thần không phán xét. Và cảm ơn mọi độc giả đã đọc bài phỏng vấn này – như một mảnh lòng gửi vào giấc mơ hòa bình chưa trọn của dân tộc Việt Nam.Sacramento, California 4-6-2025/  Trần Kiêm Đoàn, Ph.D., MSW

Khi nước Mỹ bầu lại Trump, nhiều người Canadian gật gù là họ đã đánh giá đúng trình độ người láng giềng phía Nam, dù Mỹ đang giàu mạnh nhất thế giới. Cứ nhìn xem Trung Hoa đứng hạng nhì thì biết anh hạng nhất. Đó là chưa nói anh đứng hạng ba là Nga.Các nước nói trên lãnh đạo các nước khác là cho dân người ta lãnh …đạn. Việt Nam 4000 năm văn hiến nên có nhiều thời giờ nếm đủ mùi đạn của các nước Mỹ, Tàu, Nga, Pháp, Nhật. Chúng đến rồi đi để lại những xác chết của đám đệ tử.

Con người đều có nhà , có chốn để quay về và khi nhiều nhà thì tập hợp tạo ra đất nước. Nhưng có nước rồi và người nước khác đến chiếm hoặc mình đi chiếm nước người ta, gây giết chóc khổ đau, ôi buồn làm sao. Chiến tranh dầu tiên là giành nhà, chiến tranh kế tiếp là giành hơn thua Thần thánh là những bịnh hoạn đang sợ Người Mỹ bị đuổi “Về Nhà ! “ ( Go home ! ) vì họ đi lung tung đánh đấm với nhiều lý do, tốt cũng có, không cần thiết cũng có. Cái tệ và xệ nhất là đến cũng hăng và “ Về nhà “ cũng lẹ, có khi bị gọi là tháo chạy , đồng minh tháo chạy. Nhưng chạy kiểu gì thì cũng dân lành là chết nhiều. Rất buồn !